Chiến lược ARAM Express: Mỹ và Vùng Vịnh tìm cách vô hiệu hóa 'yết hầu' Hormuz

Việc tìm kiếm các tuyến vận tải năng lượng thay thế cho eo biển Hormuz đang trở thành ưu tiên chiến lược của Mỹ và các đồng minh nhằm đảm bảo an ninh năng lượng toàn cầu.

Trong địa chính trị năng lượng, eo biển Hormuz từ lâu đã được coi là “yết hầu” của thế giới. Với đặc điểm là một điểm nghẽn chiến lược, nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu, bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây cũng có thể gây ra cú sốc kinh tế dây chuyền. Khi các xung đột khu vực leo thang, rủi ro từ việc phụ thuộc vào một tuyến đường duy nhất trở nên rõ rệt hơn bao giờ hết.

ARAM Express: Tham vọng vẽ lại bản đồ năng lượng trên bộ

Để hóa giải áp lực từ Iran và sự bất ổn tại Hormuz, một đề xuất táo bạo mang tên “ARAM Express” đã được đưa ra. Đây là sáng kiến do Richard Goldberg từ Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ khởi xướng và nhận được sự hậu thuẫn từ chính quyền Mỹ.

Thay vì dựa vào những con tàu chở dầu khổng lồ băng qua eo biển, ARAM Express hướng tới việc xây dựng một mạng lưới đường ống đa hướng trên đất liền. Cụ thể, kế hoạch này đề xuất:

• Hướng Tây: Kéo dài các đường ống dẫn dầu, khí đốt và sản phẩm hóa dầu tới biển Đỏ và Địa Trung Hải.
• Hướng Nam: Phát triển các tuyến đường hướng ra biển Ả Rập.

Mục tiêu cốt lõi là đa dạng hóa kênh xuất khẩu, biến năng lượng thành một dòng chảy linh hoạt hơn. Theo ông Goldberg, các đối tác tại châu Âu và châu Á — những thực thể cực kỳ nhạy cảm với rủi ro cung ứng — sẽ là những nhà đầu tư chính vào hạ tầng này thông qua các thỏa thuận cung ứng dài hạn.

Những “nước cờ” độc lập của Ả Rập Xê Út và UAE

Không chỉ chờ đợi sự hỗ trợ từ Mỹ, các cường quốc Vùng Vịnh đã sớm triển khai những chiến lược tự cường. Điển hình nhất là Ả Rập Xê Út với Đường ống Đông-Tây. Hệ thống này cho phép Riyadh vận chuyển dầu từ các mỏ phía Đông ra cảng Yanbu bên bờ biển Đỏ, hoàn toàn loại bỏ sự hiện diện của eo biển Hormuz trong chuỗi cung ứng sang châu Âu và châu Phi.

Tầm nhìn của Ả Rập Xê Út không dừng lại ở việc dẫn dầu, mà là tham vọng trở thành một trung tâm logistics toàn cầu, tích hợp cả hệ thống cảng biển, kho lưu trữ và hành lang vận tải đa phương thức.

Tương tự, UAE đã phát triển năng lực xuất khẩu thông qua đường ống dẫn tới Fujairah. Đáng chú ý, quyết định rời OPEC của UAE (có hiệu lực từ 1/5/2026) được các chuyên gia như Yonatan Adiri phân tích là một bước đi chiến lược nhằm thoát ly khỏi sự phụ thuộc vào hệ thống chung, hướng tới sự độc lập hoàn toàn về vận chuyển và đối tác.

Rào cản thực tế: Khi kỹ thuật đối đầu với địa chính trị

Mặc dù triển vọng là rất lớn, nhưng việc “viết lại luật chơi” tại Trung Đông không hề đơn giản. Có hai thách thức chính mà ARAM Express và các dự án tương tự phải đối mặt:

Thứ nhất là giới hạn kỹ thuật: Đường ống dẫn dầu, dù an toàn hơn trước các cuộc tấn công hải quân, nhưng không bao giờ có thể đạt được quy mô vận chuyển khổng lồ và linh hoạt như các đội tàu chở dầu (tankers). Việc nâng công suất đường ống đòi hỏi chi phí đầu tư cực lớn và thời gian xây dựng kéo dài.

Thứ hai là bài toán chính trị: Sự nhạy cảm về địa chính trị tại Trung Đông là rào cản lớn nhất. Việc thiết lập các hành lang năng lượng mới có khả năng liên kết hoặc đi qua các khu vực liên quan đến Israel có thể gây ra những phản ứng dữ dội từ các quốc gia Hồi giáo, khiến dự án dễ rơi vào thế bế tắc về ngoại giao.

Góc nhìn chuyên gia và Kết luận

Việc Mỹ và các đồng minh tìm cách vô hiệu hóa vai trò của eo biển Hormuz không đơn thuần là bài toán kinh tế, mà là một cuộc tái cấu trúc quyền lực. Khi “yết hầu” không còn là điểm yếu duy nhất, khả năng gây áp lực của Iran lên thị trường năng lượng toàn cầu sẽ bị suy giảm đáng kể.

Tuy nhiên, an ninh năng lượng không bao giờ là một trạng thái tĩnh. Việc đa dạng hóa tuyến đường là cần thiết, nhưng sự ổn định bền vững chỉ đến khi các quốc gia đạt được những thỏa thuận chính trị sâu rộng hơn thay vì chỉ dựa vào các giải pháp hạ tầng kỹ thuật.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Liệu các đường ống dẫn dầu trên bộ có đủ sức thay thế hoàn toàn những con tàu khổng lồ trong tương lai? Bạn nghĩ sao về tầm ảnh hưởng của dự án ARAM Express đối với giá dầu thế giới? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn ở phần bình luận.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Dự án ARAM Express là gì?ARAM Express là một đề xuất liên danh giữa Mỹ và các đối tác Vùng Vịnh nhằm xây dựng mạng lưới đường ống dẫn dầu và khí đốt trên bộ, giúp vận chuyển năng lượng ra biển Đỏ và biển Ả Rập mà không cần đi qua eo biển Hormuz.

Ả Rập Xê Út và UAE đã làm gì để giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz?Ả Rập Xê Út vận hành đường ống Đông-Tây dẫn dầu ra cảng Yanbu (biển Đỏ), trong khi UAE phát triển đường ống dẫn dầu tới Fujairah, cả hai đều nằm ngoài phạm vi eo biển Hormuz.

Những khó khăn lớn nhất khi triển khai các tuyến vận tải thay thế Hormuz là gì?Hai khó khăn lớn nhất là giới hạn về công suất vận chuyển của đường ống so với đường biển và những rào cản chính trị nhạy cảm liên quan đến các hành lang năng lượng đi qua hoặc liên kết với Israel.

Câu hỏi thường gặp

Dự án ARAM Express là gì?

ARAM Express là một đề xuất liên danh giữa Mỹ và các đối tác Vùng Vịnh nhằm xây dựng mạng lưới đường ống dẫn dầu và khí đốt trên bộ, giúp vận chuyển năng lượng ra biển Đỏ và biển Ả Rập mà không cần đi qua eo biển Hormuz.

Ả Rập Xê Út và UAE đã làm gì để giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz?

Ả Rập Xê Út vận hành đường ống Đông-Tây dẫn dầu ra cảng Yanbu (biển Đỏ), trong khi UAE phát triển đường ống dẫn dầu tới Fujairah, cả hai đều nằm ngoài phạm vi eo biển Hormuz.

Những khó khăn lớn nhất khi triển khai các tuyến vận tải thay thế Hormuz là gì?

Hai khó khăn lớn nhất là giới hạn về công suất vận chuyển của đường ống so với đường biển và những rào cản chính trị nhạy cảm liên quan đến các hành lang năng lượng đi qua hoặc liên kết với Israel.