Luật Đô thị đặc biệt: 'Chìa khóa' gỡ nút thắt thể chế cho siêu đô thị TP.HCM

Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ trở thành đòn bẩy chiến lược, tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn thể chế nhằm giúp TP.HCM bứt phá xứng tầm một siêu đô thị toàn cầu.

TP.HCM không chỉ là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại mà còn là đầu tàu dẫn dắt sự phát triển của cả nước. Tuy nhiên, thực tế cho thấy một nghịch lý đang tồn tại: trong khi quy mô phát triển đã đạt tới tầm vóc siêu đô thị, thì “chiếc áo” thể chế mà Thành phố đang mặc lại trở nên quá chật hẹp.

Khi cơ chế đặc thù chỉ là giải pháp tạm thời

Trong những năm qua, Quốc hội đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng như Nghị quyết 54/2017/QH14, Nghị quyết 98/2023/QH15 và gần đây là Nghị quyết 260/2025/QH15. Dù đã tạo ra những chuyển biến tích cực, nhưng các cơ chế này nhìn chung vẫn mang tính chất thí điểm, ngắn hạn và giải quyết theo từng vụ việc cụ thể.

Với một siêu đô thị có diện tích 6.773 km2 và dân số khoảng 14 triệu người (thuộc top 20 thành phố lớn nhất thế giới), việc vận hành dựa trên các văn bản thí điểm sẽ thiếu tính ổn định và bền vững. Khi quy mô kinh tế của TP.HCM (sau khi liên kết chặt chẽ với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu) chiếm tới ¹⁄₄ GDP và ¹⁄₃ tổng thu ngân sách cả nước, Thành phố cần một khung pháp lý cấp Luật để tự tin vận hành và dẫn dắt.

Đánh thức tiềm năng từ những động lực tăng trưởng mới

TP.HCM đang đứng trước những cơ hội vàng để bứt phá thông qua các động lực tăng trưởng chiến lược. Đó là tiềm năng kinh tế biển với Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, Cát Lái, Cái Mép; là các khu thương mại tự do tại Cần Giờ, Bình Dương; hay sức mạnh từ cụm công nghiệp và khu công nghệ cao tại Thủ Đức.

Tuy nhiên, để những dự án tỷ đô này không bị đình trệ bởi các thủ tục hành chính rườm rà, một thể chế tương thích là điều bắt buộc. Việc tham khảo Luật Thủ đô sửa đổi 2024 là một hướng đi đúng đắn. Những điểm đột phá về quản lý kinh tế, nhân sự, đầu tư và tài nguyên của Hà Nội có thể được áp dụng tương đồng, đồng thời TP.HCM có thể phát triển thêm các cơ chế đặc thù hơn về quản lý không gian ngầm, logistics và không gian tầng cao.

Triết lý “Địa phương quyết, địa phương làm”

Điểm cốt lõi mà Luật Đô thị đặc biệt cần hướng tới chính là phân cấp trọn gói. Thay vì mô hình “xin - cho” mất nhiều thời gian chờ ý kiến từ các bộ, ngành, Thành phố cần được trao quyền chủ động tối đa trong các lĩnh vực:

• Quản trị bộ máy: Tự quyết định định biên, tổ chức nhân sự tại các sở, ngành, phường, xã phù hợp với đặc thù kinh tế.
• Quy hoạch và Đầu tư: Chủ động triển khai quy hoạch tổng thể, quản lý tài chính ngân sách và đầu tư công.
• Lĩnh vực mũi nhọn: Phân quyền mạnh mẽ cho hệ thống đường sắt đô thị, trung tâm tài chính quốc tế và các khu thương mại tự do.
• Đổi mới sáng tạo: Triển khai các cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Tối ưu hóa môi trường đầu tư và liên kết vùng

Một trong những giá trị lớn nhất mà Luật Đô thị đặc biệt mang lại cho cộng đồng doanh nghiệp chính là yếu tố thời gian. Khi quy trình ra quyết định được rút ngắn, chi phí tuân thủ pháp luật giảm xuống, lợi thế cạnh tranh của TP.HCM sẽ tăng vọt trong mắt các nhà đầu tư quốc tế.

Bên cạnh đó, Luật cần thiết kế cơ chế liên kết vùng linh hoạt. Với vai trò là đầu tàu vùng Đông Nam Bộ, TP.HCM cần chủ động phối hợp xây dựng hạ tầng giao thông và kinh tế xã hội để đảm bảo sự phát triển đồng bộ, không phá vỡ quy hoạch chung của quốc gia.

Tuy nhiên, quyền lực càng lớn thì trách nhiệm càng cao. Đi kèm với sự phân cấp mạnh mẽ phải là cơ chế giám sát hậu kiểm nghiêm ngặt từ Quốc hội và HĐND các cấp, đảm bảo mọi quyết định đều vì lợi ích chung của nhân dân.

Lời kết: Thể chế không nên là rào cản mà phải trở thành lợi thế cạnh tranh. Khi Luật Đô thị đặc biệt được thực thi, TP.HCM sẽ không còn phải “vừa chạy vừa xin phép” mà có thể tự tin tăng tốc, kiến tạo những giá trị mới cho kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Theo bạn, đâu là rào cản lớn nhất hiện nay khiến các dự án hạ tầng tại TP.HCM triển khai chậm? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận dưới đây!

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao TP.HCM cần Luật Đô thị đặc biệt thay vì các Nghị quyết đặc thù?Các Nghị quyết (như NQ 98) thường mang tính thí điểm, ngắn hạn và giải quyết vụ việc. Luật Đô thị đặc biệt tạo ra khung pháp lý ổn định, lâu dài và toàn diện, phù hợp với quy mô siêu đô thị.

Điểm đột phá nhất của Luật Đô thị đặc biệt dự kiến là gì?Đó là cơ chế ‘phân cấp trọn gói’ theo hướng ‘địa phương quyết, địa phương làm’, giúp Thành phố chủ động về nhân sự, ngân sách, quy hoạch mà không cần xin ý kiến nhiều bộ ngành.

Luật Đô thị đặc biệt tác động thế nào đến các nhà đầu tư?Luật giúp rút ngắn thời gian ra quyết định đầu tư, giảm chi phí tuân thủ pháp luật và tăng tính minh bạch, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh thu hút FDI.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao TP.HCM cần Luật Đô thị đặc biệt thay vì các Nghị quyết đặc thù?

Các Nghị quyết (như NQ 98) thường mang tính thí điểm, ngắn hạn và giải quyết vụ việc. Luật Đô thị đặc biệt tạo ra khung pháp lý ổn định, lâu dài và toàn diện, phù hợp với quy mô siêu đô thị.

Điểm đột phá nhất của Luật Đô thị đặc biệt dự kiến là gì?

Đó là cơ chế ‘phân cấp trọn gói’ theo hướng ‘địa phương quyết, địa phương làm’, giúp Thành phố chủ động về nhân sự, ngân sách, quy hoạch mà không cần xin ý kiến nhiều bộ ngành.

Luật Đô thị đặc biệt tác động thế nào đến các nhà đầu tư?

Luật giúp rút ngắn thời gian ra quyết định đầu tư, giảm chi phí tuân thủ pháp luật và tăng tính minh bạch, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh thu hút FDI.